Abel Tasman: Odkrywca Nowej Zelandii i Parku Narodowego imienia A. J.

7

Abel Janszoon Tasman, urodzony najprawdopodobniej w latach 1602 lub 1603 w Lutjegast, był wybitnym holenderskim żeglarzem, odkrywcą i kupcem, który zasłynął dzięki pionierskim wyprawom morskim w latach 1642-1644 na zlecenie Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC). Na listopad 2023 roku Abel Tasman miałby około 421-422 lat. Zmarł 10 października 1659 roku w Batawii (dzisiejsza Dżakarta). W chwili swojej śmierci był zamożnym obywatelem Batawii, posiadając znaczną posiadłość ziemską oraz udziały w statku towarowym, a jego drugą żoną była Jannetje Tjaers, którą poślubił w 1631 roku.

Choć formalnie niewykształcony, Tasman zdobył praktyczne umiejętności nawigacyjne i morskie, które pozwoliły mu na awans w strukturach VOC, stając się jednym z najbardziej wykwalifikowanych nawigatorów swoich czasów. Jego kluczowe odkrycia, takie jak Tasmania (pierwotnie Ziemia Van Diemena) i Nowa Zelandia, zrewolucjonizowały europejską wiedzę o Pacyfiku, a jego mapy służyły kolejnym pokoleniom odkrywców przez ponad sto lat. Nazwisko Tasmana zostało upamiętnione w licznych nazwach geograficznych, podkreślając jego trwałe dziedzictwo.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 2023 roku około 421-422 lat.
• Żona/Mąż: Jannetje Tjaers (druga żona).
• Dzieci: Posiadał córkę z pierwszego małżeństwa.
• Zawód: Żeglarz, odkrywca, kupiec.
• Główne osiągnięcie: Odkrycie Tasmanii i Nowej Zelandii.

Podstawowe informacje o Abelu Tasmanie

Abel Janszoon Tasman urodził się najprawdopodobniej w latach 1602 lub 1603 w miejscowości Lutjegast, położonej w prowincji Groningen na terenie ówczesnej Republiki Siedmiu Zjednoczonych Prowincji Niderlandów. Jego tożsamość zawodowa to przede wszystkim wybitny holenderski żeglarz, odkrywca i kupiec. Sławę zyskał dzięki swoim pionierskim wyprawom morskim, realizowanym w latach 1642 i 1644 na zlecenie potężnej Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC). Zmarł 10 października 1659 roku w Batawii, dzisiejszej Dżakarcie, w wieku około 55–56 lat. Jego dziedzictwo jest niezwykle bogate, obejmując odkrycie nieznanych lądów i utrwalenie ich na mapach dla przyszłych pokoleń.

Mimo braku formalnego wykształcenia, Abel Tasman wykazywał niezwykłe zdolności i zdobywał praktyczną wiedzę z zakresu nawigacji i rzemiosła morskiego podczas swojej pracy. Te umiejętności pozwoliły mu na szybki awans w strukturach VOC, gdzie stał się jednym z najbardziej wykwalifikowanych nawigatorów swoich czasów. Jego kariera była dowodem na to, że determinacja, inteligencja i praktyczne doświadczenie mogą prowadzić do wielkich osiągnięć.

Rodzina i życie prywatne Abla Tasmana

Życie osobiste Abla Tasmana, choć mniej udokumentowane niż jego dokonania morskie, rzuca światło na jego życie prywatne i rodzinne. 27 grudnia 1631 roku, będąc już 28-letnim żeglarzem mieszkającym w Amsterdamie, Tasman ogłosił zamiar poślubienia 21-letniej Jannetje Tjaers. To właśnie Jannetje towarzyszyła mu w późniejszej, sześcio miesięcznej podróży do Batawii w 1638 roku, co świadczy o silnej więzi małżeńskiej i jej zaangażowaniu w życie męża, nawet w tak odległe rejony świata. Szczegóły dotyczące jego pierwszego małżeństwa i ewentualnych dzieci z tego związku nie są tak szczegółowo opisane w dostępnych faktach, jednak wiadomo, że posiadał córkę z pierwszego małżeństwa, którą uwzględnił w swoim testamencie.

Po przejściu na emeryturę w 1653 roku, Abel Tasman prowadził życie zamożnego obywatela Batawii. Posiadał znaczną posiadłość ziemską o powierzchni 288 akrów, a także udziały w małym statku towarowym, którego był kapitanem. Świadczy to o jego sukcesie nie tylko jako odkrywcy, ale również jako kupca i przedsiębiorcy. Jego ostatnia wola, spisana przed śmiercią, odzwierciedlała troskę o bliskich i poczucie odpowiedzialności za rodzinne strony. Dokonał w niej podziału majątku pomiędzy swoją drugą żonę, Jannetje Tjaers, oraz córkę z pierwszego małżeństwa. Wykazał się również pamięcią o swoich korzeniach, zapisując 25 guldenów dla ubogich ze swojej rodzinnej wioski Lutjegast.

Kariera zawodowa i kluczowe wyprawy Abla Tasmana

Kariera Abla Tasmana w Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC) rozpoczęła się w 1633 roku i szybko nabrała tempa. Już w 1634 roku awansował na stanowisko szypra statku Mocha. W tym okresie brał udział w ważnych wyprawach na Moluki, znane z handlu przyprawami, oraz w misji na wyspę Seram. Te wczesne doświadczenia ugruntowały jego pozycję jako zdolnego marynarza i dowódcy.

W 1639 roku Abel Tasman objął funkcję zastępcy dowódcy podczas ekspedycji Matthijsa Quasta na północny Pacyfik. Ta znacząca podróż doprowadziła flotę do Fortu Zeelandia na Formozie (dzisiejszy Tajwan) oraz do japońskiej wyspy Deshima, która była wówczas jedynym punktem handlowym Holendrów w Japonii. Te wyprawy poszerzyły mapę znanego świata i umocniły reputację Tasmana jako doświadczonego nawigatora.

Pierwsza wielka wyprawa (1642)

Największe dokonania Abla Tasmana przypadają na jego dwie wielkie wyprawy morskie. Pierwsza z nich rozpoczęła się w sierpniu 1642 roku, kiedy to Rada Indii wyznaczyła Tasmana i nawigatora Visschera do zbadania nieznanych obszarów na południe od Wysp Salomona. Do dyspozycji otrzymali dwa małe statki: Heemskerck i Zeehaen. Celem tej wyprawy było odkrycie potencjalnych nowych ziem handlowych i zasobów dla VOC.

24 listopada 1642 roku załoga pod dowództwem Tasmana dostrzegła zachodnie wybrzeże nieznanej wyspy. Tasman nazwał ją Ziemią Van Diemena na cześć swojego patrona, Anthony’ego van Diemena, ówczesnego generalnego gubernatora Holenderskich Indii Wschodnich. Formalne objęcie wyspy w posiadanie nastąpiło 3 grudnia 1642 roku. Dziś wyspa ta znana jest jako Tasmania, nazwana na cześć swojego odkrywcy.

Kolejnym historycznym momentem tej wyprawy był 13 grudnia 1642 roku, kiedy to Abel Tasman jako pierwszy Europejczyk ujrzał Nową Zelandię. Nazwał ją Staten Landt, wierząc błędnie, że może ona stanowić część mitycznego kontynentu południowego, znanego jako Terra Australis. To odkrycie miało ogromne znaczenie dla dalszej eksploracji Pacyfiku i otworzyło drogę do zrozumienia geografii tego ogromnego oceanu.

Druga wielka wyprawa (1644)

Cztery lata po swojej pierwszej wielkiej wyprawie, w 1644 roku, Abel Tasman wyruszył w kolejną znaczącą ekspedycję. Dowodząc flotą składającą się ze statków Limmen, Zeemeeuw i Braek, jego zadaniem było dalsze badanie południowych obszarów Pacyfiku. Podczas tej wyprawy Tasman zbadał południowe wybrzeże Nowej Gwinei oraz północne wybrzeże Australii, znanej wówczas jako Nowa Holandia. Szczególnie ważne było mapowanie Zatoki Carpentaria, co znacznie poszerzyło wiedzę europejczyków o kontynencie australijskim. Ta podróż umocniła jego pozycję jako jednego z najważniejszych eksploratorów swoich czasów.

Osiągnięcia i nagrody Abla Tasmana

Choć Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) uznała obie wielkie wyprawy Abla Tasmana za rozczarowanie finansowe, ze względu na brak natychmiastowych zysków handlowych, jego osiągnięcia kartograficzne miały nieocenioną wartość. Mapy stworzone przez Tasmana były w powszechnym obiegu i służyły kolejnym odkrywcom przez ponad sto lat, stanowiąc kluczowe źródło informacji geograficznej aż do czasów Jamesa Cooka. Jego prace znacząco wpłynęły na kształtowanie się europejskiej wiedzy o świecie.

W uznaniu jego doświadczenia i zasług, 2 listopada 1644 roku, Abel Tasman został mianowany członkiem Rady Sprawiedliwości w Batawii. Było to znaczące awans na szczeblu administracyjnym, świadczące o zaufaniu i szacunku, jakim darzono go w ramach VOC. Po przejściu na emeryturę w 1653 roku, Tasman kontynuował życie jako zamożny obywatel Batawii, co potwierdza jego sukcesy zawodowe i ekonomiczne.

Kluczowe wyprawy Abla Tasmana

• 1633: Dołączenie do Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC).
• 1634: Awans na stanowisko szypra statku Mocha; udział w wyprawach na Moluki i misji na wyspę Seram.
• 1639: Funkcja zastępcy dowódcy podczas ekspedycji Matthijsa Quasta na północny Pacyfik; dotarcie do Fortu Zeelandia na Formozie i japońskiej wyspy Deshima.
• 1642: Pierwsza wielka wyprawa; odkrycie Ziemi Van Diemena (Tasmania) i Nowej Zelandii (Staten Landt).
• 1644: Druga wielka wyprawa; zbadanie południowego wybrzeża Nowej Gwinei i północnego wybrzeża Australii (Nowej Holandii), mapowanie Zatoki Carpentaria.

Kontrowersje i skandale związane z Abelm Tasmanem

Podczas swojej pierwszej wielkiej wyprawy, pobyt Abla Tasmana w Nowej Zelandii został naznaczony tragicznym incydentem. W dzisiejszej Golden Bay doszło do krwawego starcia z Maorysami. Maorysi zaatakowali łódź kursującą między holenderskimi statkami, zabijając czterech marynarzy Tasmana. To wydarzenie miało głęboki i negatywny wpływ na dalsze stosunki z rdzenną ludnością.

W odpowiedzi na atak Maorysów, Abel Tasman wydał rozkaz ostrzelania waki zbliżającej się do statku Zeehaen. W wyniku tego ostrzału trafiono mężczyznę trzymającego białą flagę, co stanowiło pogwałcenie zasad sztuki wojennej i prawa międzynarodowego. Ten incydent, znany jako krwawe starcie w Zatoce Morderców, jest jednym z bardziej kontrowersyjnych aspektów jego podróży i budzi pytania o jego działania wobec rdzennych mieszkańców.

Ciekawostki i eponimy związane z Abelm Tasmanem

Dziedzictwo Abla Tasmana jest nadal żywe, co potwierdza fakt upamiętnienia jego nazwiska w nazwach licznych obiektów geograficznych. Najbardziej znane to: Morze Tasmana, lodowiec Tasmana, rzeka Tasmana, Góra Tasmana, a także Park Narodowy Abla Tasmana oraz sama Tasmania. Te nazwy są trwałym świadectwem jego odkryć i wkładu w eksplorację świata. Jest to szczególnie widoczne w Nowej Zelandii, gdzie Park Narodowy Abla Tasmana jest jednym z najpiękniejszych i najczęściej odwiedzanych obszarów.

Podczas pierwszego spotkania z Maorysami w Nowej Zelandii, obie strony próbowały się komunikować za pomocą dźwięków. Maorysi dęli w instrument przypominający trąbki mauretańskie, a Abel Tasman w odpowiedzi kazał jednemu ze swoich marynarzy odpowiedzieć im grą na trąbce. Ta próba porozumienia, choć ograniczona, pokazuje ludzką potrzebę kontaktu i zrozumienia, nawet w obliczu barier językowych i kulturowych.

Jednym z celów wyprawy Tasmana było odnalezienie mitycznych „Prowincji Beach” – rzekomo bogatych w złoto wysp. Te legendy pojawiły się na mapach w wyniku błędu w edycjach dzieł Marco Polo, co pokazuje, jak błędne informacje mogły wpływać na decyzje eksploratorów w tamtych czasach. W swoich dziennikach Abel Tasman zapisał również, że podczas wyjątkowo trudnej i burzliwej żeglugi to właśnie kompas był jedyną rzeczą, która utrzymała go i jego załogę przy życiu. To podkreśla znaczenie tego prostego, lecz kluczowego narzędzia nawigacyjnego w jego pionierskich podróżach przez nieznane morza.

Podsumowanie

Abel Janszoon Tasman, holenderski żeglarz i odkrywca, na zawsze zapisał się w historii dzięki swoim pionierskim podróżom, które poszerzyły europejską wiedzę o świecie, a jego mapy stanowiły kluczowe źródło informacji dla kolejnych pokoleń odkrywców. Jego dziedzictwo żyje w nazwach geograficznych, takich jak Morze Tasmana i Park Narodowy Abla Tasmana, przypominając o jego odwadze i wpływie na geografię.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Abel_Tasman