Magellan: Ferdynand Magellan – żeglarz, który opłynął świat

4

Ferdynand Magellan, urodzony około 1480 roku w północnej Portugalii, był portugalskim odkrywcą i żeglarzem, który zapisał się w historii jako dowódca pierwszej wyprawy dookoła świata (1519–1522). Choć z pochodzenia Portugalczyk, po konflikcie z królem Manuelem I służył hiszpańskiej koronie. Jego podróż, która udowodniła kulistość Ziemi i odkryła strategiczne przejście między Atlantykiem a Pacyfikiem, zakończyła się jego śmiercią 27 kwietnia 1521 roku na Wyspie Mactan na Filipinach. Magellan, syn niższej szlachty, wychowywał się na dworze króla Jana II, co stanowiło początek jego kariery wojskowej i morskiej. Po przeprowadzce do Hiszpanii poślubił Marię Calderę Beatrizę Barbozę, z którą miał dwóch synów, jednak obaj zmarli w bardzo młodym wieku.

Wiek: Około 41 lat w momencie śmierci.

Żona/Mąż: Maria Caldera Beatrizę Barboza.

Dzieci: Dwóch synów, zmarłych w młodym wieku.

Zawód: Odkrywca, żeglarz, dowódca morski.

Główne osiągnięcie: Dowódca pierwszej wyprawy dookoła świata.

Kim był Ferdynand Magellan?

Profil biograficzny

Ferdynand Magellan, znany również jako Fernão de Magalhães, urodził się około 1480 roku w północnej Portugalii, prawdopodobnie w regionie Sabrosa. Jako jeden z najwybitniejszych odkrywców i podróżników w historii, Magellan zapisał się w annałach ludzkości dzięki swojej determinacji i odwadze w realizacji ambitnego celu, jakim było opłynięcie kuli ziemskiej. Jego życie było naznaczone służbą dwóm potężnym monarchiom – portugalskiej i hiszpańskiej – oraz licznymi, często niebezpiecznymi, podróżami, które znacząco poszerzyły europejską wiedzę o geografii świata.

Choć jego serce i korzenie tkwiły w Portugalii, a przez wiele lat służył portugalskiej koronie, zdobywając cenne doświadczenie morskie w dalekich rejonach Azji, jego losy potoczyły się w nieoczekiwanym kierunku. Po serii nieporozumień i konflikcie z królem Portugalii Manuelem I, Magellan postanowił przenieść swoją lojalność i usługi na dwór hiszpański, stając się poddanym króla Karola I. Ta zmiana była przełomowa dla przygotowania i realizacji jego najbardziej znanego przedsięwzięcia. Niestety, sam Magellan nie doczekał triumfalnego powrotu do Hiszpanii. Zginął 27 kwietnia 1521 roku na Wyspie Mactan na dzisiejszych Filipinach, w wyniku rany zadanej zatrutą strzałą w szyję podczas bitwy.

Najważniejszym i niewątpliwie najbardziej przełomowym osiągnięciem Ferdynanda Magellana jest zaplanowanie i dowodzenie hiszpańską wyprawą, która w latach 1519–1522 jako pierwsza w historii opłynęła świat. Ta epokowa podróż nie tylko udowodniła kulistość Ziemi, ale również doprowadziła do odkrycia kluczowego przejścia między Atlantykiem a Pacyfikiem, nazwanego później Cieśniną Magellana, a także do pierwszego europejskiego przepłynięcia Oceanu Spokojnego. Odkrycia te zrewolucjonizowały ówczesne postrzeganie geografii i otworzyły nowe, kluczowe szlaki handlowe.

Życie prywatne Ferdynanda Magellana

Pochodzenie szlacheckie i rodzice

Ferdynand Magellan wywodził się z portugalskiej rodziny należącej do niższej szlachty. Jego ojcem był Pedro de Magalhães, który pełnił funkcję burmistrza miasta, a matką była Alda de Mezquita. Takie pochodzenie zapewniało mu nie tylko pewien status społeczny, ale także dostęp do edukacji, co otworzyło mu drogę do służby na dworze królewskim, stanowiąc fundament jego przyszłej kariery.

Wczesna edukacja i służba dworska

Wczesne lata życia Magellana upłynęły pod znakiem służby na dworze królewskim. Wychowywał się jako paź królowej Eleonory, żony króla Jana II. Ta prestiżowa pozycja zapewniła mu nie tylko dostęp do królewskich kręgów, ale również możliwość zdobycia wszechstronnej wiedzy i umiejętności, które okazały się nieocenione w jego późniejszej karierze podróżnika i dowódcy morskiego. Wychowanie na dworze króla Jana II stanowiło solidny fundament dla jego przyszłych, ambitnych planów.

Małżeństwo i rodzina

Po przeprowadzce do Sewilli w Hiszpanii, Magellan poślubił Marię Calderę Beatrizę Barbozę. Ze związku tego narodziło się dwóch synów: Rodrigo i Carlos de Magallanes. Niestety, los nie był dla nich łaskawy – obaj chłopcy zmarli w bardzo młodym wieku, co stanowiło niewątpliwie bolesne doświadczenie dla pary. Pomimo osobistych tragedii, Magellan wykazał się niezwykłą siłą charakteru, kontynuując swoje śmiałe przedsięwzięcia.

Kariera wojskowa i zawodowa

Służba w Indiach Portugalskich

W marcu 1505 roku, mając około 25 lat, Ferdynand Magellan zaciągnął się do portugalskiej floty składającej się z 22 statków, które wyruszyły w celu osadzenia Francisco de Almeidy jako pierwszego wicekróla Indii Portugalskich. Przez kolejne osiem lat służył w tym odległym regionie, systematycznie zdobywając cenne doświadczenie morskie i bojowe w egzotycznych i często niebezpiecznych warunkach. Jego obecność w Indiach Portugalskich była świadectwem rosnącej potęgi Portugalii na globalnych szlakach handlowych.

Doświadczenie bojowe w kluczowych bitwach

Podczas swojej wieloletniej służby w Indiach Portugalskich, Magellan brał udział w wielu kluczowych bitwach morskich, które ukształtowały go jako doświadczonego i skutecznego dowódcę. W 1506 roku został ranny w bitwie pod Cannanore, a w 1509 roku aktywnie uczestniczył w wielkiej bitwie pod Diu. Te starcia pozwoliły mu nie tylko na zdobycie praktyki w walce, ale także na dogłębne zrozumienie strategii morskich i wyzwań, jakie stawiały przed żeglarzami tamte czasy.

Rola w kluczowym podboju Malakki

W 1511 roku Magellan odegrał znaczącą rolę w strategicznie ważnym zdobyciu miasta Malakka. Podbój ten, dowodzony przez Afonso de Albuquerque, przyniósł Magellanowi awans i znaczące łupy. Co więcej, w tym okresie zyskał również malajskiego niewolnika o imieniu Enrique. Enrique miał w przyszłości odegrać nieoczekiwaną rolę w historii jego wyprawy, stając się pierwszym człowiekiem, który okrążył świat, choć niekoniecznie w sposób zamierzony przez samego Magellana.

Kampania w Maroku i trwałe konsekwencje

W 1513 roku Magellan został wysłany do walki z marokańską twierdzą Azemmour. Podczas tej kampanii w sierpniu tego samego roku odniósł poważną ranę nogi. Uraz ten spowodował, że do końca życia utykał, co jednak nie złamało jego ducha ani determinacji do dalszej służby i eksploracji. Ten fizyczny uszczerbek był pamiątką po jego odwadze na polu bitwy.

Konflikt z królem Portugalii i zmiana lojalności

Po powrocie z Azji, Magellan popadł w niełaskę u portugalskiego króla Manuela I. Oskarżenia o nielegalny handel z Maurami oraz odmowa króla co do sfinansowania jego planowanej wyprawy na Moluki drogą zachodnią, skłoniły go do podjęcia drastycznej decyzji. W 1517 roku zrezygnował ze służby portugalskiej i przeniósł się do Hiszpanii, oferując swoje usługi hiszpańskiej koronie. Ta zmiana lojalności była kluczowa dla jego dalszych losów i dla przyszłości odkryć geograficznych.

Chronologia kariery Ferdynanda Magellana

• 1505: Zaciągnięcie się do floty 22 statków wysłanych do Indii Portugalskich.
• 1506: Udział w bitwie pod Cannanore, gdzie został ranny.
• 1509: Udział w wielkiej bitwie pod Diu.
• 1511: Udział w zdobyciu Malakki i zdobycie niewolnika Enrique.
• 1513: Kampania w Maroku, podczas której odniósł ranę nogi.
• 1517: Decyzja o opuszczeniu Portugalii i przeniesieniu się do Hiszpanii.
• 1519: Rozpoczęcie wyprawy dookoła świata pod dowództwem hiszpańskiej korony.
• 1521: Śmierć na Wyspie Mactan, na dzisiejszych Filipinach.
• 1522: Powrót statku „Victoria” do Hiszpanii pod dowództwem Juana Sebastiána Elcano, co zakończyło pierwszą w historii wyprawę dookoła świata.

Najważniejsze osiągnięcie: Wyprawa dookoła świata (1519–1522)

Przygotowania do wyprawy i flota

Po zdobyciu kluczowego poparcia króla Karola I, Magellan zdołał zorganizować wyprawę, która przeszła do historii jako „Armada Moluków”. Składała się ona z pięciu statków: Trinidad (flagowy), San Antonio, Concepción, Victoria i Santiago. Flota została zaopatrzona w zapasy na dwa lata podróży, co świadczyło o niezwykłej skali i ambicji całego przedsięwzięcia. Jedynym statkiem, który zdołał powrócić do Hiszpanii po zakończeniu misji, była Victoria, dowodzona przez Juana Sebastiána Elcano.

Skład załogi – międzynarodowa mieszanka

Dowodzona przez Magellana flota liczyła około 270 mężczyzn. Załoga była niezwykle zróżnicowana pod względem narodowości, co odzwierciedlało ówczesne europejskie stosunki polityczne i aspiracje morskie. Skład załogi przedstawiał się następująco:

• Hiszpanie: stanowiący około 60% całej załogi.
• Portugalczycy
• Włosi
• Francuzi
• Grecy
• Flamandowie
• Niemcy
• Irlandczycy
• Anglik (jeden, co podkreśla międzynarodowy charakter ekspedycji)
• Malajczyk (jeden, kluczowy dla późniejszych wydarzeń)

Ten międzynarodowy skład załogi świadczył o globalnym charakterze wyprawy i jej znaczeniu dla wielu europejskich narodów.

Nominacje i przywileje – uznanie wizji

W 1518 roku, w uznaniu jego wizjonerskich planów i determinacji, król Karol I mianował Ferdynanda Magellana admirałem floty hiszpańskiej. Ponadto, otrzymał on prestiżowy tytuł Komandora Orderu Santiago, co podkreślało jego wysoką pozycję i zaufanie, jakim darzył go hiszpański monarcha. Te nominacje stanowiły formalne potwierdzenie jego roli w przygotowaniu i dowodzeniu wyprawą, która miała zmienić bieg historii.

Odkrycie Pacyfiku – nowy ocean na mapach

Po przejściu przez zdradliwą i burzliwą cieśninę na południu Ameryki Południowej, nazwaną później na jego cześć Cieśniną Magellana, Magellan wypłynął na rozległe i zaskakująco spokojne wody. Nazwał je „Mar Pacifico”, czyli Morze Spokojne, które później stało się znane jako Ocean Spokojny. Odkrycie tego przejścia i samego oceanu było jednym z kluczowych momentów wyprawy, otwierając nowe, fascynujące perspektywy dla europejskich podróży i eksploracji.

Warto wiedzieć: Ferdynand Magellan jako pierwszy Europejczyk przepłynął Ocean Spokojny, nazywając go „Mar Pacifico” ze względu na jego spokój w porównaniu do trudności nawigacyjnych napotkanych wcześniej na Atlantyku i w cieśninie.

Dokończenie misji przez załogę – triumf determinacji

Po tragicznej śmierci Ferdynanda Magellana na Wyspie Mactan, dowództwo nad pozostałą częścią floty przejął Juan Sebastián Elcano. To pod jego kierownictwem statek Victoria dokonał powrotu do Hiszpanii. Elcano przeprowadził „Victorię” przez Ocean Indyjski i wokół Afryki, docierając do portu w Sanlúcar de Barrameda 6 września 1522 roku. Wyprawa, która wyruszyła z Hiszpanii 20 września 1519 roku, zakończyła się powrotem jedynie jednego statku z 18 pozostałymi przy życiu członkami załogi, ale tym samym udowodniła możliwość okrążenia świata, co było przełomowym odkryciem geograficznym.

Kontrowersje i incydenty związane z wyprawą

Oskarżenia o zdradę i osobista uraza króla

Decyzja Magellana o przejściu pod sztandar hiszpański była postrzegana przez króla Portugalii Manuela I jako osobista zniewaga i zdrada. Istnieją uzasadnione przypuszczenia, że król portugalski nakazał wandalizm posiadłości Magellana w Sabrosie, a według niektórych źródeł, planował nawet jego zabójstwo. Te działania świadczyły o głębokich napięciach między dworami portugalskim i hiszpańskim oraz o osobistej urazie monarchy wobec swojego byłego podwładnego.

Bunt na statkach – wyzwanie dla dowództwa

Podczas zimowania w Patagonii, Magellan musiał zmierzyć się z serią poważnych buntów wśród części załogi. Niezadowolenie z surowych warunków, trudności nawigacyjne i narastające napięcia między członkami załogi różnych narodowości doprowadziły do otwartego sprzeciwu. Magellanowi udało się jednak stłumić te bunty przed dotarciem do kluczowej cieśniny, co świadczyło o jego umiejętnościach dowódczych i zdolności do utrzymania dyscypliny w skrajnie trudnych warunkach.

Pościg portugalskiej floty – zagrożenie ze strony ojczyzny

Gdy Magellan wypłynął na otwarte morze w sierpniu 1519 roku, król Portugalii wysłał za nim flotę wojenną z misją przechwycenia go i zatrzymania ekspedycji. Pomimo tego zagrożenia, hiszpańskiej flocie udało się skutecznie uniknąć pojmania, co pozwoliło na kontynuowanie podróży i realizację pierwotnych, śmiałych celów wyprawy.

Ciekawostki i mniej znane fakty o Ferdynandzie Magellan

Osobista cyrkulacja globu – pierwszy człowiek na „około świata”

Dzięki temu, że w latach 1505–1512 Magellan dotarł do Azji Południowo-Wschodniej płynąc na wschód, a jego wyprawa w latach 1519–1522 pozwoliła mu dotrzeć do tych samych regionów płynąc na zachód, stał się on pierwszym człowiekiem w historii, który dokonał niemal pełnego, osobistego opłynięcia kuli ziemskiej. Choć sam nie przeżył całej podróży, jego działania umożliwiły jej ukończenie i potwierdzenie tego niezwykłego osiągnięcia geograficznego.

Wpływ listów od Francisco Serrão – inspiracja z Moluków

Kluczową rolę w planowaniu wyprawy odegrały listy od jego przyjaciela, Francisco Serrão, który osiedlił się na Molukach, znanych jako Wyspy Korzennych. Serrão przesyłał Magellanowi cenne informacje o bogatych w przyprawy terytoriach, co stanowiło silną motywację do poszukiwania zachodniej drogi do tych ziem. Te korespondencje były ważnym impulsem do podjęcia ryzykownej ekspedycji, która miała przynieść ogromne korzyści.

Rola niewolnika Enrique – pierwszy „globalny podróżnik”

Magellan twierdził przed królem Karolem I, że jego malajski niewolnik, Enrique, pochodzi z Wysp Korzennych. Według jego przekonania, było to dowodem na to, że wyspy te leżą w hiszpańskiej strefie wpływów, co miało znaczenie polityczne i ekonomiczne dla korony hiszpańskiej. Enrique, jako pierwszy człowiek, który okrążył Ziemię, stał się nieświadomym uczestnikiem tego historycznego wydarzenia, wracając do swojego rodzinnego regionu.

Naukowe podejście do planowania – podstawa sukcesu

Przed wyruszeniem w swoją epokową podróż, Ferdynand Magellan poświęcił się intensywnym studiom najnowszych map morskich i ściśle współpracował z kosmografem Rui Faleiro. Razem badali możliwość istnienia przejścia z Oceanu Atlantyckiego na Ocean Spokojny. Takie naukowe podejście do planowania, oparte na analizie dostępnej wiedzy i teorii, stanowiło fundament sukcesu wyprawy, pomimo licznych niebezpieczeństw i nieprzewidzianych trudności.

Ferdynand Magellan, postaci historyczna o niezwykłej odwadze i wizjonerstwie, na zawsze odcisnął swoje piętno na historii odkryć geograficznych. Jego pierwsza w historii wyprawa dookoła świata, mimo tragicznej śmierci dowódcy, nie tylko udowodniła kulistość Ziemi, ale również otworzyła nowe horyzonty dla nawigacji, handlu i ludzkiego poznania, stając się symbolem ludzkiej wytrwałości i dążenia do przekraczania granic.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Magellan