Szekspir: William Shakespeare – Dramaturg wszech czasów

5

William Shakespeare, powszechnie uznawany za poetę narodowego Anglii i jednego z najwybitniejszych pisarzy w historii literatury angielskiej, był wszechstronnym artystą pełniącym rolę poety, dramaturga i aktora. Urodzony prawdopodobnie 23 kwietnia 1564 roku, na dzień dzisiejszy (maj 2024) ma 460 lat. Jego bogata twórczość obejmuje 38 sztuk i 154 sonety, które do dziś stanowią fundament światowego teatru i literatury.

Życie Williama Szekspira, choć owiane pewną tajemnicą, dostarcza fascynujących informacji o jego pochodzeniu, życiu rodzinnym i błyskotliwej karierze. Jako trzecie z ośmiorga dzieci Johna i Mary Arden, dorastał w Stratford-upon-Avon, miejscu, które na zawsze związało się z jego nazwiskiem. Jego małżeństwo z Anne Hathaway w młodym wieku oraz późniejsza śmierć syna Hamneta stanowiły ważne punkty w jego osobistej historii. Kariera Szekspira, obejmująca okresy twórczej intensywności i niepewności, zaowocowała dziełami, które do dziś wywierają ogromny wpływ na kulturę światową.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 460 lat (na maj 2024)
• Żona/Mąż: Anne Hathaway
• Dzieci: Susanna, Hamnet, Judith
• Zawód: Poeta, dramaturg, aktor
• Główne osiągnięcie: Autor 38 sztuk i 154 sonetów, wprowadzenie ok. 1600 nowych słów do języka angielskiego

Podstawowe informacje o Williamie Szekspirze

William Shakespeare, postać kluczowa dla literatury światowej, urodził się prawdopodobnie 23 kwietnia 1564 roku w miasteczku Stratford-upon-Avon. Choć dokładna data dzienna jego narodzin nie jest jednoznacznie udokumentowana, tradycyjnie przyjmuje się ją na podstawie daty chrztu, który odbył się w kościele Świętej Trójcy w Stratford 26 kwietnia 1564 roku. **To właśnie w tym angielskim miasteczku, położonym nad rzeką Avon, rozpoczął się żywot jednego z najwybitniejszych pisarzy literatury angielskiej.** W czasach elżbietańskich, kiedy zasady pisowni nie były jeszcze ustalone, nazwisko artysty funkcjonowało w wielu wariantach. W dokumentach i publikacjach z epoki można natknąć się na formy takie jak Shakspere, Shakspear, Shakespere, Shaksper, Shaxper, a także forma złożona Shake-speare. Ta fleksyjność pisowni odzwierciedlała ówczesne realia językowe i nie stanowiła przeszkody w rozpoznawaniu jego dorobku. William Shakespeare zmarł 23 kwietnia (według kalendarza juliańskiego) lub 3 maja (według kalendarza gregoriańskiego) 1616 roku, również w swoim ukochanym Stratford-upon-Avon. **Jego status narodowy i literacki jest niepodważalny – jest on powszechnie uznawany za poetę narodowego Anglii oraz jednego z najwybitniejszych pisarzy w historii literatury angielskiej.** Jego wszechstronność przejawiała się w potrójnej roli zawodowej: jako poeta, dramaturg i aktor.

Data i miejsce urodzenia

Prawdopodobna data narodzin Williama Szekspira to 23 kwietnia 1564 roku. To symboliczna data, która zbiega się ze świętem patrona Anglii, Świętego Jerzego. Miejsce jego narodzin, Stratford-upon-Avon, stało się nierozerwalnie związane z jego biografią. Choć dokładny dzień narodzin nie jest potwierdzony, historycy opierają się na zapisie o chrzcie, który odbył się w kościele Świętej Trójcy 26 kwietnia 1564 roku, sugerując, że dziecko zostało ochrzczone wkrótce po przyjściu na świat.

Warianty nazwiska i pisownia

W epoce elżbietańskiej, kiedy piśmiennictwo było w fazie rozwoju, a standardy ortograficzne nie były jeszcze ujednolicone, nazwisko Williama Szekspira przyjmowało wiele form. Odnaleziono ponad sto wariantów jego zapisu w dokumentach z tamtego okresu. Do najczęściej spotykanych należały Shakspere, Shakspear, Shakespere, Shaksper, Shaxper, a także forma złożona Shake-speare. Ta różnorodność świadczy o braku ścisłej standaryzacji pisowni w tamtych czasach i stanowi ciekawy aspekt historyczno-lingwistyczny.

Data i miejsce śmierci

William Shakespeare zmarł 23 kwietnia 1616 roku według kalendarza juliańskiego, co odpowiada 3 maja 1616 roku według obowiązującego obecnie kalendarza gregoriańskiego. Podobnie jak w przypadku narodzin, data śmierci zbiega się z dniem Świętego Jerzego, co dla wielu jest symbolicznym potwierdzeniem jego wyjątkowego statusu. **Zmarł w swoim rodzinnym mieście, Stratford-upon-Avon, gdzie spędził znaczną część swojego życia i gdzie spoczywa na cmentarzu przy kościele Świętej Trójcy.**

Status narodowy i literacki

William Shakespeare jest powszechnie uznawany za poetę narodowego Anglii, którego twórczość wywarła nieoceniony wpływ na kształtowanie się angielskiej literatury i języka. Jego dzieła, obejmujące tragedie, komedie, kroniki historyczne oraz sonety, stanowią kamień węgielny kanonu literatury światowej. Poza rolą poety, Szekspir był również utalentowanym dramaturgiem i aktorem. Jego status jako jednego z najwybitniejszych pisarzy literatury angielskiej jest niekwestionowany i ugruntowany przez wieki analiz i podziwu.

Rodzina i życie prywatne Williama Szekspira

William Szekspir, choć znany przede wszystkim ze swojej niezwykłej twórczości, prowadził również życie prywatne, które miało wpływ na jego osobę i dzieła. Pochodził z rodziny o solidnym, choć nie arystokratycznym statusie. Jego ojciec, John Shakespeare, był miejscowym rzemieślnikiem, rękawicznikiem, a także pełnił funkcje publiczne jako radny i balif w Stratford-upon-Avon. Matka, Mary Arden, wywodziła się ze znanej i zamożnej rodziny ziemskiej, co mogło zapewnić młodemu Williamowi pewne podstawy ekonomiczne i kulturowe. William był trzecim z ośmiorga dzieci, co oznaczało, że wychowywał się w dużej rodzinie, dzieląc się uwagą rodziców i rodzeństwa. Jego wczesna edukacja w Stratford, choć prawdopodobnie przerwana, dała mu solidne podstawy w zakresie języka łacińskiego i literatury antycznej. W wieku zaledwie 18 lat, w 1582 roku, zawarł małżeństwo z Anne Hathaway, która była od niego starsza o osiem lat. **Ten pośpieszny związek, prawdopodobnie spowodowany ciążą Anne, zaowocował trójką dzieci: córką Susanną oraz bliźniętami – synem Hamnetem i córką Judith.** Tragiczna śmierć jedenastoletniego Hamneta w 1596 roku była niewątpliwie bolesnym wydarzeniem, które mogło znaleźć odzwierciedlenie w jego późniejszej twórczości.

Rodzice i pochodzenie

William był trzecim z ośmiorga dzieci Johna Shakespeare’a i Mary Arden. Jego ojciec, John, był szanowanym rękawicznikiem i lokalnym politykiem w Stratford-upon-Avon, piastującym różne urzędy miejskie. Matka, Mary, pochodziła ze znanej i zamożnej rodziny Ardenów, co zapewniało rodzinie pewien prestiż społeczny. Pochodzenie z takiej rodziny dało młodemu Williamowi solidne podstawy do dalszego rozwoju.

Edukacja w Stratford

Młody William uczęszczał do lokalnej szkoły w Stratford-upon-Avon. Tam, pod okiem wykwalifikowanych nauczycieli, którzy mogli być związani z Uniwersytetem Oksfordzkim, zgłębiał tajniki łaciny, historii, retoryki oraz literatury antycznej. Prawdopodobnie jego edukacja została przerwana w wieku około 14 lub 15 lat z powodu trudności finansowych, z jakimi borykał się jego ojciec, co zmusiło go do podjęcia pracy.

Małżeństwo z Anne Hathaway

W 1582 roku, mając zaledwie 18 lat, William Shakespeare poślubił starszą od siebie o osiem lat Anne Hathaway, która miała wówczas 26 lat. Małżeństwo zostało zawarte w pośpiechu, co sugeruje, że było spowodowane ciążą Anne. Ten wczesny związek stanowił ważny etap w jego życiu osobistym.

Dzieci i potomstwo

William i Anne Hathaway doczekali się trojga dzieci:

• Susanna (ur. 1583)
• Hamnet (bliźniak, ur. 1585)
• Judith (bliźniaczka, ur. 1585)

**Tragiczny cios spadł na rodzinę, gdy w 1596 roku zmarł jedyny syn pisarza, Hamnet, w wieku zaledwie 11 lat.** Przyczyna jego śmierci nie jest znana, ale wydarzenie to z pewnością miało głęboki wpływ na życie i psychikę Williama Szekspira.

Kariera zawodowa Williama Szekspira

Kariera Williama Szekspira, choć obecnie kojarzona przede wszystkim z jego błyskotliwą twórczością literacką, była procesem ewoluującym, pełnym okresów niepewności i spektakularnych sukcesów. Po okresie edukacji i wczesnym małżeństwie, w biografii Szekspira wyróżnia się tzw. „stracone lata”, trwające od około 1585 do 1592 roku. Jest to okres, o którym zachowało się niewiele konkretnych informacji, a dostępne relacje są fragmentaryczne i opierają się głównie na domysłach. Sugeruje się, że w tym czasie mógł pracować jako guwerner, sekretarz dla arystokraty, lub jako aktor wędrowny. To właśnie w tym okresie, bądź tuż po nim, Szekspir zaczął coraz mocniej zaznaczać swoją obecność na londyńskiej scenie teatralnej. **Większość swoich najważniejszych dzieł, które ugruntowały jego pozycję jako wybitnego dramaturga, napisał w latach 1586–1612.** W tym intensywnym okresie twórczym stworzył imponującą liczbę 38 sztuk, obejmujących zarówno błyskotliwe komedie, jak i poruszające tragedie, a także 154 sonety, które do dziś zachwycają kunsztem poetyckim. Jego zdolność do odnoszenia sukcesów w tak różnych gatunkach świadczy o jego wszechstronności i głębokim zrozumieniu ludzkiej natury. Oprócz pisania, William był aktywnym aktorem. Wzmianka z 1610 roku autorstwa Johna Daviesa z Hereford, opisująca „dobrego Willa” grającego role „królewskie”, sugeruje, że obsadzano go w znaczących i godnych postaciach, co potwierdza jego aktywny udział w życiu teatralnym.

Okres „straconych lat”

Okres od około 1585 do 1592 roku jest w biografii Williama Szekspira określany jako „stracone lata”. Informacje na temat jego działalności w tym czasie są bardzo skąpe, co rodzi liczne spekulacje. Istnieją hipotezy, że mógł pracować jako nauczyciel domowy (guwerner) dla zamożnej rodziny, sekretarz lub nawet aktor wędrowny, co pozwoliłoby mu zdobyć cenne doświadczenie sceniczne i obserwować życie, które później znalazło odzwierciedlenie w jego sztukach. Ten czas stanowił prawdopodobnie etap kształtowania się jego talentu i przygotowania do przyszłej kariery dramaturga.

Aktywność twórcza

Szczytowy okres aktywności twórczej Williama Szekspira przypada na lata 1586–1612. W tym czasie napisał większość swoich arcydzieł, które przyniosły mu nieśmiertelną sławę. Jego dorobek obejmuje 38 sztuk teatralnych, takich jak „Hamlet”, „Makbet”, „Romeo i Julia”, „Król Lear”, „Otello”, „Sen nocy letniej”, „Miarka za miarkę”, „Ryszard III”, „Henryk IV” czy „Burza”. Ponadto, stworzył 154 sonety, które zaliczane są do najpiękniejszych przykładów liryki angielskiej. Szekspir wykazywał niezwykłą umiejętność poruszania się między gatunkami, tworząc dzieła zarówno w kategoriach komedii, jak i tragedii, z równym mistrzostwem.

Działalność aktorska i teatralna

William Shakespeare nie był jedynie autorem tekstów, ale także czynnym uczestnikiem życia teatralnego jako aktor. Choć jego role aktorskie nie są szczegółowo udokumentowane, zachowały się wzmianki świadczące o jego zaangażowaniu. W 1610 roku John Davies z Hereford odnotował, że „dobry Will” grywał role „królewskie”, co sugeruje, że obsadzano go w postaciach o znaczeniu i autorytecie. Aktywność Szekspira w teatrze, w tym jego związek z trupą Lorda Szambelana (później Królewską), pozwoliła mu na bliskie poznanie realiów scenicznych i potrzeb publiczności, co z pewnością wpłynęło na jego warsztat dramatopisarski.

Osiągnięcia i wpływ Williama Szekspira

Osiągnięcia Williama Szekspira wykraczają daleko poza ramy jego epoki, a jego wpływ na język, literaturę i kulturę jest trudny do przecenienia. Jest on uznawany za najczęściej cytowanego pisarza anglojęzycznego świata, a jego dzieła stanowią punkt odniesienia dla niezliczonych artystów i myślicieli. **Jego genialność lingwistyczna przejawia się w wprowadzaniu do języka angielskiego około 1600 nowych słów i wyrażeń.** Choć za życia cieszył się znaczną popularnością i uznaniem, jego prawdziwy kult i status literackiego geniusza ugruntowały się dopiero po śmierci. W XIX wieku, dzięki wysiłkom wydawców i krytyków, jego dzieła zaczęły być doceniane przez prominentne osobistości, co doprowadziło do powstania swoistego kultu Szekspira. Jego wpływ na literaturę polską jest również znaczący, czego dowodem są liczne przekłady, adaptacje i inspiracje, które jego twórczość wywarła na polskich pisarzy i tłumaczy.

Wpływ na język angielski

Jeden z największych wkładów Williama Szekspira w rozwój języka angielskiego polega na wprowadzeniu do niego około 1600 nowych słów i wyrażeń. Wiele z tych neologizmów, takich jak „eyeball” (gałka oczna), „bedroom” (sypialnia), „swagger” (kołysać się, przechwalać), czy „puking” (wymioty), weszło na stałe do powszechnego użycia i jest używane do dziś. Jego bogactwo językowe, innowacyjność i umiejętność tworzenia trafnych metafor sprawiły, że jest on uznawany za najczęściej cytowanego pisarza anglojęzycznego świata, a jego wpływ na kształtowanie się współczesnej angielszczyzny jest gigantyczny.

Pośmiertna sława

Choć William Shakespeare cieszył się uznaniem już za życia, jego prawdziwy status jako ikony literatury światowej ugruntował się dopiero po jego śmierci. W ciągu wieków jego dzieła były wielokrotnie wydawane, analizowane i wystawiane, zyskując coraz szersze grono odbiorców i badaczy. Szczególnie w XIX wieku nastąpił znaczący wzrost jego popularności, a jego dramaty i poezja stały się przedmiotem kultu. Prominentne osobistości literackie i intelektualne epoki elżbietańskiej i późniejszych okresów zaczęły doceniać jego geniusz, co doprowadziło do ustanowienia go jako jednego z najwybitniejszych pisarzy wszech czasów.

Najsłynniejsze dzieła

**Do kanonu literatury światowej należą przede wszystkim tragedie Williama Szekspira.** „Hamlet”, „Makbet” oraz „Romeo i Julia” to sztuki, które do dziś cieszą się niesłabnącą popularnością i są najchętniej wystawianymi dziełami na deskach teatrów na całym świecie. Ich uniwersalne tematy miłości, zdrady, zemsty, władzy i ludzkiej kondycji przemawiają do widzów niezależnie od epoki i kultury. Poza tragediami, do jego najsłynniejszych dzieł należą również komedie takie jak „Sen nocy letniej”, „Jak wam się podoba” czy „Wieczór Trzech Króli”, a także kroniki historyczne dotyczące panowania angielskich monarchów.

Polonica w twórczości

Twórczość Williama Szekspira zawiera zaskakujące wątki polonijne, które stanowią fascynujący obszar badań dla literaturoznawców. Choć dokładne powiązania są przedmiotem dyskusji, w niektórych sztukach można odnaleźć inspiracje lub odniesienia do historii i kultury polskiej. Wpływ Szekspira na polską literaturę jest niezaprzeczalny, czego dowodem są liczne polskie tłumaczenia jego dzieł, a także adaptacje i inspiracje obecne w twórczości polskich pisarzy, takich jak Stanisław Wyspiański czy Stanisław Barańczak. Historia polskich przekładów dzieł Szekspira to bogata i złożona opowieść o przemianach językowych i kulturowych.

Ciekawostki i kontrowersje dotyczące Williama Szekspira

Choć postać Williama Szekspira jest powszechnie znana, wokół jego życia i twórczości narosło wiele fascynujących ciekawostek oraz kontrowersji, które do dziś budzą zainteresowanie badaczy i miłośników literatury. Dom rodzinny pisarza w Stratford-upon-Avon stanowi dziś ważny punkt na mapie turystycznej i kulturalnej Anglii, będąc żywym świadectwem jego pochodzenia. Jednocześnie, mimo ogromnego dorobku i ugruntowanej pozycji, kwestia autorstwa jego dzieł nadal pozostaje przedmiotem sporów. Dokładna chronologia powstawania poszczególnych sztuk również budzi wątpliwości, co dodaje aurę tajemniczości tej postaci. Te niejasności, choć czasem prowadzą do debat, nie umniejszają jednak fundamentalnego znaczenia Szekspira dla literatury światowej.

Dom rodzinny jako muzeum

Dom, w którym urodził się i wychował William Shakespeare, położony przy Henley Street w Stratford-upon-Avon, przetrwał do dnia dzisiejszego. Został on zachowany i jest obecnie zarządzany przez Shakespeare Birthplace Trust. Budynek pełni funkcję muzeum, gromadząc pamiątki i eksponaty związane z życiem i twórczością pisarza, umożliwiając odwiedzającym zanurzenie się w atmosferze epoki i poznanie realiów, w których dorastał wielki dramaturg. To miejsce stanowi ważne centrum pielgrzymek dla miłośników Szekspira z całego świata.

Debata nad autorstwem

Jedną z najbardziej intrygujących i nieustających dyskusji w świecie naukowym i historycznym jest kwestia autorstwa dzieł przypisywanych Williamowi Szekspirowi. Istnieją badacze, którzy podważają możliwość, aby człowiek o jego wykształceniu i pochodzeniu społecznym mógł stworzyć tak wybitny i wszechstronny korpus tekstów. Pojawiły się teorie sugerujące, że prawdziwym autorem mógł być ktoś inny, na przykład Edward de Vere, hrabia Oxfordu, lub inna postać z ówczesnej elity intelektualnej. Pomimo tych kontrowersji, większość historyków literatury i filologów utrzymuje stanowisko, że William Shakespeare z Stratford-upon-Avon jest autorem przypisywanych mu dzieł.

Chronologia dzieł

Kolejnym punktem spornym wśród historyków literatury jest ustalenie dokładnej chronologii powstawania poszczególnych sztuk i wierszy Williama Szekspira. Wiele z jego dzieł nie posiada precyzyjnych dat powstania w zachowanych dokumentach, co utrudnia jednoznaczne określenie kolejności ich tworzenia. Datowanie opiera się często na analizie stylistycznej, odniesieniach historycznych zawartych w tekście, a także na fragmentarycznych wzmiankach w ówczesnych źródłach. Ta niepewność co do chronologii sztuki szekspira stanowi wyzwanie dla badaczy i może wpływać na interpretację rozwoju jego twórczości.

Warto wiedzieć: William Shakespeare jest uznawany za najczęściej cytowanego pisarza anglojęzycznego świata, a jego wpływ na lingwistykę jest gigantyczny – wprowadził do języka angielskiego około 1600 nowych słów (neologizmów).

Warto wiedzieć: Do kanonu literatury światowej należą tragedie Williama Szekspira: „Hamlet”, „Makbet” oraz „Romeo i Julia”, które do dziś są najchętniej wystawianymi sztukami na świecie.

William Shakespeare, genialny poeta, dramaturg i aktor, pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii literatury światowej. Jego wszechstronna twórczość, obejmująca ponad 30 sztuk teatralnych i liczne sonety, nie tylko ukształtowała język angielski, ale także nadal porusza i inspiruje miliony ludzi na całym globie. Mimo upływu wieków, dzieła Szekspira nic nie straciły na swojej aktualności, a ich uniwersalne przesłanie dotyczące ludzkiej natury, miłości, władzy i moralności pozostaje ponadczasowe.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/William_Shakespeare